Historia powszechna. Almanach dat

Data: 02.06.2024 r., godz. 23.00    208
Ciekawe materiały dydaktyczne

Pomoce naukowe w pracowni historycznej 109 – odcinek 1 Almanach dat cz.1 /do 476 r. n.e./ to zestaw dat i kontekstów z historii powszechnej dotyczący epoki starożytnej. Można w nim odnaleźć zestaw dat kluczowych związanych z antykiem, jak i szersze informacje od tzw. Wielkiego Wybuchu /Big Bangu/ do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Opracowując to zestawienie liczące 65 stron nie skupiałem się tylko na historii związanej z rozwojem pierwszych cywilizacji w postaci Mezopotamii, Egiptu, doliny Indusu czy chińskiej, ale zacząłem od informacji dot. prekambru, a następnie ery paleozoicznej, mezozoicznej i kenozoicznej. Wybrane daty kluczowe z jednej strony ukazywały przełomowe wydarzenia w postaci powstania pierwszego miasta czy rozwoju chrześcijaństwa, buddyzmu i konfucjanizmu, a z drugiej strony przesądzały o kształcie ówczesnego świata, sądząc po wynikach bitew pod Gaugamelą, Kannami i w Lesie Teutoburskim. Z tego wykazu korzystałem obok podręcznika podczas prowadzenia zajęć lekcyjnych w klasach I, zapoznając uczniów z kontekstami najważniejszych dat historii starożytności.

Almanach dat cz.2 /476-1492/ zawiera zestawienie dat i kontekstów z historii powszechnej epoki średniowiecza /średnich wieków/. Tak samo jak było to w części pierwszej, również i w tej można odnaleźć daty kluczowe, gdzie za pierwszą uznałem początek ery muzułmańskiej w 622 r. n.e. czyli ucieczkę Mahometa z Mekki do Medyny, a za ostatnią odkrycie Ameryki przez Kolumba. Starałem się w tym zestawieniu liczącym 106 stron odnieść się w datach kluczowych głównie do historii Europy, gdzie dochodziło do znaczących wydarzeń jak np. koronacja Karola Wielkiego czy wynalezienie druku. Za najważniejsze bitwy tego okresu uznałem batalię pod Poitiers z 732 r. n.e., gdzie zatrzymano inwazję muzułmańską we Francji, podbój Anglii przez Normanów wskutek zwycięstwa pod Hastings z 1066 r., bój pod Bouvines z 1214 r., który wprowadził de facto Francję do grona mocarstw europejskich, bitwę pod Crecy (1346) z okresu wojny stuletniej oraz bitwę pod Grunwaldem (1410), która mimo powszechnej znajomości dziennej daty była decydującą w kontekście dalszej przyszłości Zakonu Krzyżackiego. Wykaz dat z historii średniowiecza okazał się przydatny podczas zajęć z klasami II, a najbardziej intrygujący był fakt, że ta epoka miała znacznie więcej dat końcowych niż początkowych.

Almanach dat cz.3 /1492-1799/ był już dużo większym wyzwaniem w kontekście opracowania zestawienia dat i kontekstów z historii powszechnej, gdyż należało zawrzeć w nim wydarzenia od wypraw Kolumba po zakończenie Wielkiej Rewolucji Francuskiej w związku z zamachem stanu Napoleona Bonaparte. Wobec mnogości wydarzeń toczących się od Nowego Świata po Stary Świat było to wymagające zadanie. Na 151 stronach przygoda z datami okresu nowożytności rozpoczęła się tradycyjnie od podania dat kluczowych - istotnych dla ducha opisywanej epoki historii powszechnej. Tutaj również zadecydowało europejskie podejście do historii - chociaż z pewnym odcieniem wpływów Orientu w kontekście bitwy pod Mohaczem (1526) czy odsieczy wiedeńskiej (1683). Najważniejsze konflikty tej epoki związane były z rywalizacją dot. obowiązującego wyznania na podstawie sytuacji w Rzeszy, ale w XVIII w. konflikty i ich skutki w prostej drodze prowadziły do przemodelowania statusu danych państw na podstawie Wielkiej Wojny Północnej. Uczniowie klas III mogli się dowiedzieć dzięki temu opracowaniu nt. licznych wojen wyznaniowych w zach. części Europy jak i dalekosiężnych skutków rozbiorów Polski, zmieniających równowagę sił na kontynencie.

Pisząc zestawienie dat i kontekstów historii powszechnej w Almanachu dat cz. 4 /1799-1918/ można było być pewnym ogromu pracy nad wyszukaniem wszelkich informacji dot. wydarzeń epoki napoleońskiej, gdzie historia toczyła się praktycznie z dnia na dzień, jak również później w okresie restauracji i rewolucji, co oznaczało przemodelowanie w skrajnym trybie często nawet najbardziej stabilnej sytuacji politycznej. XIX wiek to epoka wielkich zmian politycznych, ale i reform, osiągnięć naukowych, wszechstronnego rozwoju cywilizacji. Począwszy od okresu rewolt i uzyskiwaniu niepodległości przez kraje Ameryki Łacińskiej poprzez wielkie konflikty - wojnę krymską, wojnę secesyjną w Stanach Zjednoczonych czy wojnę francusko-pruską. Był to czas wielkich i mniejszych zjednoczeń na przykładzie Niemiec, Włoch czy Rumunii. Całość została domknięta przez koniec belle epoque wskutek wybuchu i przebiegu Wielkiej Wojny nazywanej później I wojną światową. Z tego zestawienia liczącego 205 stron korzystałem na lekcjach z klasami III, przygotowując też oddzielną prezentację poświęconą przyczynom, przebiegowi i skutkom I wojny światowej. Ta część została także wydana jako książka w 2007 r. przez wydawnictwo Bellona.

Almanach dat cz.5 /1918-1945/ to zestaw dat i kontekstów z historii powszechnych związanych z okresem międzywojennym i przebiegiem II wojny światowej. Z tej pracy, liczącej 150 stron korzystałem w klasach III i IV, wskazując uczniom na daty kluczowe, których znaczenie zbliżało ludzkość do kolejnej globalnej tragedii poprzez konferencję w Rapallo (1922), marsz na Rzym (1922), konferencję w Locarno (1925), wielki kryzys ekonomiczny (1929), przejęcie władzy przez Hitlera w Niemczech (1933), remilitaryzację Nadrenii (1936), anschluss Austrii i konferencję w Monachium (1938), koniec Czechosłowacji i aneksję Albanii (1939). Nie zapominałem o konfliktach pobocznych w okresie międzywojennym też mającym istotny wpływ na sytuację polityczną jak wojna włosko-etiopska (1935-1936), wojna domowa w Hiszpanii (1936-1939) czy wojna japońsko-chińska (1937-1945). W tej części zawarty też był szczegółowy przebieg II wojny światowej, zmieniającej układ sił geopolitycznych. Stworzyłem też specjalną prezentację poświęconą przyczynom, przebiegowi i skutkom II wojny światowej, którą pokazywałem uczniom w klasach III odnośnie przyczyn i w klasie IV odnośnie właściwego przebiegu wojny i skutkom tego konfliktu.

Liczące 240 stron zestawienie pt. Almanach dat cz.6 /1945-1989/ dot. okresu historii powszechnej lat zimnej wojny, a pisząc dokładniej od programu prezydenta Harryego Trumana w Stanach Zjednoczonych do upadku muru berlińskiego. Czasy zimnej wojny to wydarzenia związane z kształtowaniem się sojuszy politycznych państw demokratycznych i państw bloku wschodniego na przykładzie NATO i Układu Warszawskiego, to także punkty zwrotne mogące przeobrazić czas napięcia międzynarodowego w otwarty konflikt zmierzający do wybuchu III wojny światowej, jak np. wojna koreańska (1950-1953), mur berliński (1961), kryzys kubański (1962), wojna wietnamska (1964-1973). Zniewolenie komunistyczne państw Europy Środkowo-Wschodniej oznaczało także próby odzyskania suwerenności przez powstanie węgierskie (1956) czy praską wiosnę (1968). Z tego zestawienia korzystałem w klasach IV, ukazując uczniom również proces dekolonizacji rozpoczynający się tuż po II wojnie światowej w Azji, a następnie w Afryce oraz na Karaibach i w Oceanii. Na podstawie tego zestawu dat stworzyłem także prezentację poświęconą okresowi zimnej wojny, którą przedstawiałem na lekcjach historii poziomu rozszerzonego.

To opracowanie dat i kontekstów historii powszechnej pt. Almanach dat cz.7 /1989-2011/ liczące 160 stron związane było z czasami toczącymi się tuż po zakończeniu Jesieni Ludów 1989 r. i jednocześnie okresu schyłkowego zimnej wojny, która dla części historyków skończyła się w 1989 r., a dla innej części dopiero wraz z rozpadem ZSRR w 1991 r. W datach kluczowych za najważniejsze dla tej części historii powszechnej uznałem m.in. fakt zjednoczenia Niemiec w 1990 r., wojnę w Zat. Perskiej 1990-1991 i jej faktyczną kolejną część w 2003 r., jak również za dramat Europy można było uznać lata wojny domowej w Bośni i Hercegowinie (1992-1995). Wydarzeniem otwierającym XXI wiek był wielki atak terrorystyczny na WTC i Pentagon (11 IX 2001), co sprawiło o toczącej się w zasadzie do dzisiejszego dnia wojny z terroryzmem. Znaczenie emocjonalne i polityczne dot. w tej materii dwóch wydarzeń związanych z historią Polski, a zatem śmierci Jana Pawła II (2 IV 2005) oraz katastrofy w Smoleńsku (10 IV 2010). Koniec tej części został doprowadzony do symbolicznego faktu związanego z zakończeniem ery wahadłowców, natomiast w historii powszechnej przełom 2010/2011 dot. już rozpoczęcia serii rewolucji w krajach islamskich, których skutki również odczuwa się do dzisiaj. Z tej części korzystałem na lekcjach w klasach IV, jak również przygotowywałem prezentacje multimedialne poświęcone okresowi 1990-2000 i 2001-2010.  

Ósma część historii powszechnej to aneksy dot. laureatów Nagród Nobla okresu 1901-2023 (fizyka, chemia, fizjologia/medycyna, literatura, nagroda pokojowa, ekonomia), wykaz historycznych bitew na przestrzeni dziejów do 1945 r., najsłynniejsze zamachy w historii /z pominięciem zamachów na samozwańczych cesarzy rzymskich/, posiadłości kolonialne na przestrzeni dziejów z podziałem na kontynenty: Afryka, Azja, Ameryka Płn., Płd., Australia i Oceania, Europa. Zestawienie to zajęło 262 strony i było dość wyczerpującą, mrówczą pracą, tym bardziej, że w każdej części aneksu starałem się ubogacać wpisywane informacje. W kontekście Nagród Nobla zawierałem przy danych nazwiskach poboczną informację o miejscu urodzenia laureata, jeśli nie pokrywało się to z państwem, które reprezentował przy odbieraniu nagrody. Przy wykazie historycznych bitew polegało to na określeniu nie tylko daty i miejsca ale także zwycięzcy i przegranego, czasem z podaniem imienia lub nazwiska wodza. Z kolei pracując nad zestawieniem zamachów na polityków tworzyłem to w oparciu o daty, miejsca, ofiary, skutki i sprawców. Dużo czasu poświęciłem nad wykazem posiadłości kolonialnych na przestrzeni dziejów ze względu na przyjęte kategorie: państwo-terytorium (dawne nazwy i okres ich używania), przynależność terytorialną, przynależność kolonialną wraz z podaniem dat. Z tego wykazu korzystałem prowadząc lekcje w klasach I-IV, ukazując im szczególnie na przykładzie posiadłości kolonialnych poszczególne koleje losu niepodległych dziś państw.

Dziewiąta część historii powszechnej poświęcona była zestawieniu związanemu z pocztem władców i prezydentów państw świata na przykładzie Europy. Polegało to na ukazaniu podstawowych dat z historii państw europejskich w porządku alfabetycznym czyli od Albanii do Włoch. Aktualnie zakończona jest wersja podstawowa (277 stron), a w przygotowaniu jest wersja rozszerzona poświęcona osobno historii każdego państwa europejskiego (aktualnie pracuje nad dziejami Albanii, Andory, Austrii, Belgii, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Bułgarii, Czech, Danii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Polski, Portugalii, Szwecji i Watykanu). Wersja podstawowa to przede wszystkim na określeniu źródeł niepodległości/tradycji państwowej, krótkiego streszczenia udziału w ważniejszych organizacjach międzynarodowych i podaniu listy panujących władców/prezydentów na przestrzeni dziejów. W wersji rozszerzonej obok wcześniej podanych informacji przed listą panujących podane jest krótkie streszczenie dziejów danego państwa, w ramach listy panujących podane są daty roczne/dzienne wydarzeń z historii politycznej, sportu, rozwoju kultury, muzyki, architektury, sztuki. Poczet władców i prezydentów państw europejskich był wykorzystywany w klasach I przy tematach związanych z historią Grecji, Włoch, Francji, Niemiec czy Polski.

Dziesiąta część historii powszechnej dot. pocztu władców i prezydentów państw azjatyckich. O ile w przypadku państw europejskich mnogość źródeł umożliwiała lepszą jakość przygotowywanego zestawienia, o tyle w przypadku państw azjatyckich było już to dużo trudniejsze. Zdecydowanie posiadamy dość fragmentaryczną wiedzę o historii Azji, ponieważ w historii nauczanej w szkołach jest jej niewiele i nie jest ona tak powszechnie znana jak poszczególne okresy historii odnośnie Europy. W zasadzie można powiedzieć, że tyczy się ona głównie obszarów aniżeli państw lub jak kto woli - cywilizacji. W zestawieniu liczącym 177 stron od Afganistanu do Zjednoczonych Emiratów Arabskich niejednokrotnie zdarzało się, że wiele dzisiaj istniejących państw azjatyckich miało dość skomplikowaną historię, a dzisiejsze potęgi polityczne i gospodarcze zarazem jak Indie i ChRL doświadczały i kolonialnej czy półkolonialnej zależności oraz licznych wojen domowych lub katastrof naturalnych i wielkich epidemii, także rzutujących na dzieje tych państw. Poczet władców i prezydentów państw azjatyckich gotowy jest w wersji podstawowej i był przedstawiany jako dodatek do lekcji nt. Bliskiego Wschodu oraz kultury Indii, Chin i Japonii.

Jedenasta część historii powszechnej poświęcona była pocztowi władców i prezydentów państw świata z Afryki, Ameryki Płn., Ameryki Płd., Australii i Oceanii. Zajęło to łącznie aż 223 strony i tak jak w przypadku wcześniejszych części było to trudne i wymagające zadanie. Nawet jeśli określimy historię państw północno- czy południowoamerykańskich jako dość krótką w porównaniu do państw europejskich czy azjatyckich to i tak głów państw w postaci prezydentów te kraje miały dużo więcej niż każde z państw europejskich z racji licznych zamachów stanu w XIX i XX wieku. Program nauczania historii w klasach I-IV niezmiernie mało uwagi poświęca temu zagadnieniu, a tematy można policzyć na palcach jednej ręki. Jest oczywiście historia starożytnego Egiptu z racji doniosłych i ważnych osiągnięć, ale brakuje informacji o dziejach chrześcijańskiej Abisynii (Etiopii) czy historii Mali, Songhaju, Wielkiego Zimbabwe czy Kongo. Wiedza o tych terytoriach jest wysoce fragmentaryczna. Tak samo wygląda sytuacja z Ameryką Płn. czy Płd., tutaj wprawdzie mamy temat o rewolucji amerykańskiej i wspomniane o rewolucji haitańskiej z racji udziału brygad Legionów Polskich, a jest i temat o wyzwoleniu się państw Ameryki Płd. spod kolonialnej zależności Hiszpanii i Portugalii - niemniej informacji co działo się dalej  z państwami z tych kontynentów w XIX i XX w. ewidentnie brakuje. A jeszcze mniej informacji jest o Australii i Oceanii. Usiłowałem to zmienić w swojej pracy i choć w pewnym stopniu przybliżyć krótkie, ale burzliwe dzieje tych państw. Aktualnie gotowa jest wersja podstawowa, ale pracuje też nad wersją rozszerzoną, gdzie udało mi się dotrzeć do odpowiednich źródeł, dzięki czemu poczet władców i prezydentów Argentyny, Boliwii, Brazylii, Chile, Ekwadoru, Gujany, Kolumbii, Paragwaju, Peru, Surinamu, Trynidadu i Tobago, Urugwaju, Wenezueli oraz Dominikany, Gwatemali, Haiti, Hondurasu, Kostaryki, Kuby, Meksyku, Nikaragui, Panamy i Salwadoru jest pełny. Kolejne państwa czekają w kolejce jak i mnogość implementowanych tam wydarzeń i kontekstów politycznych.

Część dwunasta historii powszechnej związana była z pocztem władców nieistniejących państw świata na przestrzeni dziejów i liczyła 312 stron. Praca, jaką wykonałem dot. państw istniejących w starożytności jak np. Akad, Babilonia, Asyria, Hetyci, w średniowieczu jak np. Sułtanat Ikonion (Rum), Emirat Grenady, Księstwo Gorodeck, w nowożytności jak np. Hesja, Genua i w kolejnych epokach jak np. Kraj Hatay czy Kasai Południowe. Część zasadnicza tego opracowania obejmowała 161 państw historycznych, potem został dodany suplement z kolejnymi 69 państwami historycznymi. Korzystałem z tego opracowania przy lekcjach o Atenach, Sparcie, czy opowiadając o sytuacji na Płw. Apenińskim w średniowieczu i nowożytności. Lista 230 państw historycznych wraz z pocztem władców nie jest zakończona i nie wykluczone, że wkrótce się ona ponownie powiększy.

Trzynasta część historii powszechnej pt. Almanach dat 2011-2024 (341 stron) poświęcona jest historii bieżącej i wprowadza ona de facto w klimat kolejnych zawirowań militarno-politycznych, począwszy od przebiegu Arabskiej Wiosny Ludów poprzez wojnę domową w Syrii, a następnie rewolucję ukraińską i reakcję Rosji w kontekście oderwania Krymu i Donbasu. W tej części omówiona jest także pandemia COVID-19 oraz świeże konflikty współczesnego świata odnośnie wojny rosyjsko-ukraińskiej i wojny Hamasu z Izraelem. Z tej części korzystałem na lekcjach w klasie IV, ale także podczas nauczania historii i teraźniejszości w klasie II. Planowana jest też prezentacja multimedialna.

Daniel Mirosz

https://testkonopnicka.legionowski.pl/info/zawartosc/144/

Almanach dat - cz. 1
Almanach dat - cz. 1, foto nr 1, Almanach dat - cz. 1, foto nr 2, Almanach dat - cz. 1, foto nr 3, Almanach dat - cz. 1, foto nr 4, Almanach dat - cz. 1, foto nr 5, Almanach dat - cz. 1, foto nr 6,
Almanach dat - cz. 2-13
Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 1, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 2, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 3, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 4, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 5, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 6, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 7, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 8, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 9, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 10, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 11, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 12, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 13, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 14, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 15, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 16, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 17, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 18, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 19, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 20, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 21, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 22, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 23, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 24, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 25, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 26, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 27, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 28, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 29, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 30, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 31, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 32, Almanach dat - cz. 2-13, foto nr 33,